Göçmen kuşların dünya yolunda Türkiye: 200 tür yok olma tehdidi altında

Göçmen kuşların dünya yolunda Türkiye: 200 tür yok olma tehdidi altında

BirdLife International tarafından yayımlanan “Dünya Kuşlarının Durumu” raporu, dünya genelindeki göçmen kuşların kullandığı rotaları ve karşı karşıya oldukları tehditleri ortaya koydu. Rapora göre, dünya genelindeki 1843 göçmen kuş türünün yüzde 45’inin popülasyonu azalıyor. Türkiye’nin de yer aldığı Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi, çok sayıda göçmen kuş türünün kullandığı önemli rotaları kapsıyor.

Dünyada 4 büyük göç yolu sistemi bulunuyor

BirdLife International, kara ve su kuşları için dünya genelinde 4 büyük göç yolu sistemi ve bu sistemler içerisinde 8 ana göç yolu belirledi. Deniz kuşları için ise 6 göç yolu tanımlandı.

Türkiye’nin de bulunduğu coğrafyayı kapsayan Afrika-Avrasya Göç Yolu Sistemi; Doğu Atlantik, Karadeniz-Akdeniz ve Doğu Asya-Doğu Afrika göç yollarından oluşuyor. BirdLife verilerine göre üç Palearktik-Afrika göç yolu, dünyanın en büyük kuş göç sistemini oluşturuyor.

Avrupa ile Orta ve Batı Asya’daki üreme alanlarından tropikal Afrika’daki kışlama alanlarına 2 milyardan fazla ötücü ve ötücü benzeri kuşun göç ettiği belirtiliyor.

Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu Türkiye’den geçiyor

Afrika-Avrasya Sistemi içerisindeki ana rotalardan biri Karadeniz-Akdeniz Göç Yolu olarak öne çıkıyor. Göç yolları, kuşların üreme ve üreme dışı alanları arasındaki düzenli hareketlerinin yanı sıra yolculuk sırasında kullandıkları konaklama alanlarını da kapsıyor.

BirdLife’a göre kuşlar göç sırasında dağ sıraları, su yolları ve kıyı şeritlerini takip edebiliyor. Büyük açık su kütlelerinden kaçınan kuşlar, hakim rüzgarlar ve yükselen hava akımlarından da yararlanabiliyor.

Göç yolları ülkeleri birbirine bağlıyor

Raporda, göç yollarının okyanuslara ve kıtalara yayıldığı, birlikte dünyadaki tüm ülkeleri birbirine bağladığı belirtildi. Bir ülkede üreyen, göç sırasında konaklayan veya üreme dışı dönemi geçiren kuşların, yıllık yaşam döngüleri boyunca birçok farklı ülkedeki alanlara bağımlı olduğu kaydedildi.

Bu durumun göçmen kuşları farklı tehditlerle karşı karşıya bıraktığı ve korunmalarını ülkeler arasında ortak bir sorumluluk haline getirdiği ifade edildi.

Göç yolunda çok sayıda tehdit bulunuyor

BirdLife International’a göre göçmen kuşlar; yaşam alanlarının kaybı ve bozulması, yasa dışı ve sürdürülebilir olmayan avcılık, altyapı gelişimi, iklim değişikliği ve hastalıklar başta olmak üzere çok sayıda tehditle karşı karşıya.

Raporda, göçmen kuşların korunması için göç yollarının tamamı boyunca koordineli hareket edilmesi gerektiği vurgulandı. Kritik alanların korunması ve yönetilmesi, yaşam alanlarının korunması ve yeniden oluşturulması, istilacı yabancı türlerin kontrolü, sürdürülebilir tarım ve ormancılığın teşvik edilmesi, aşırı kullanım ve yasa dışı öldürmenin önlenmesi ile doğaya duyarlı arazi kullanım planlaması önerildi.

Antalya’da 384 kuş türü kayıtlı

BirdLife International’ın küresel koruma değerlendirmelerinin de kullanıldığı ve Birds Canada tarafından barındırılan Avibase’ın 6 Ocak 2026’da güncellenen Antalya kontrol listesinde 384 kuş türü yer alıyor.

Antalya’da kaydedilen türlerin 18’inin küresel ölçekte tehdit altında olduğu belirtiliyor. Listede nesli tehlike altında bulunan dikkuyruk ile hassas kategorideki kırmızı göğüslü kaz ve elmabaş patka da yer alıyor.

Türkiye’den geçen tehdit altındaki türler

Türkiye’nin de içerisinde bulunduğu Afrika-Avrasya Göç Sistemi, küresel ölçekte nesli tehlike altında bulunan birçok göçmen kuş türünün kullandığı rotaları kapsıyor.

Türkiye’de görülen bu türler arasında “Kritik Tehlikede” kategorisindeki sürmeli kızkuşu, “Tehlikede” kategorisindeki Mısır akbabası ile “Hassas” kategorisindeki dikkuyruk, elmabaş patka ve küçük sakarca bulunuyor.

BirdLife International’ın 2026 raporuna göre dünya genelindeki göçmen kuşlardan 32 tür “Kritik Tehlikede”, 57 tür “Tehlikede”, 111 tür ise “Hassas” kategorisinde yer alıyor. Buna göre toplam 200 göçmen kuş türü, tüm göçmen kuşların yüzde 11’i, küresel ölçekte neslinin tükenmesi tehdidi altında bulunuyor.